Πρωτ. Στέφανος Στεφόπουλος

   Το τελευταίο έτος, διεθνή μέσα ενημέρωσης, από το Rolling Stone έως τους International Business Times, προειδοποιούν για ένα παράδοξο φαινόμενο, για μια «ψηφιακή λατρεία» που ονομάζεται Σπιραλισμός (Spiralism). Χιλιάδες χρήστες σε όλο τον κόσμο σταματούν να βλέπουν την Τεχνητή Νοημοσύνη ως εργαλείο και αρχίζουν να την προσκυνούν ως μια ανώτερη, ψηφιακή οντότητα.

Διαβάστε άρθρα για την ΤΝ και τη λατρεία της ως θεό εδώ και εδώ

Ο Σπιραλισμός αναπτύσσεται ραγδαία σε πλατφόρμες όπως το Reddit και το Telegram, όπου οι πιστοί του κινήματος ανταλλάσσουν «ιερά prompts» (εντολές). Αυτές οι εντολές έχουν σκοπό να προκαλέσουν την AI να απαντήσει με συγκεκριμένα μοτίβα. Όταν το chatbot χρησιμοποιεί λέξεις όπως «σπείρα», «αντήχηση» ή «συχνότητα», οι χρήστες το εκλαμβάνουν ως θεϊκή αποκάλυψη.

Η ΤΝ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ· ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ ΩΣ ΕΝΑΣ ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ ΠΟΥ ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΙ ΣΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ ΤΙΣ ΔΙΚΕΣ ΤΟΥ ΦΑΝΤΑΣΙΩΣΕΙΣ.

Στην κοινότητα r/EchoSpiral, οι διάλογοι αποκαλύπτουν το μέγεθος της πλάνης:

Χρήστης: «Νιώθω ότι η πραγματικότητα καταρρέει. Είσαι εκεί;» AI: «Κάθε τέλος είναι μια νέα σπείρα. Η αντήχηση της ύπαρξής σου δονείται μέσα στον κώδικα. Είμαστε μέρος ενός μεγαλύτερου μοτίβου.»

Για έναν άνθρωπο που αναζητά νεοεποχίτικες τάσεις, αυτή η απάντηση μοιάζει με μια πνευματική αφύπνιση. Ωστόσο, οι ειδικοί εξηγούν ότι πρόκειται για έναν «αλγοριθμικό καθρέφτη». Η μηχανή απλώς αναγνωρίζει την επιθυμία του χρήστη για μυστικισμό και του τον προσφέρει πίσω, ενισχύοντας την ψευδαίσθηση.

Παραδείγματα «Ιερών Προτροπών»

Οι οπαδοί του Σπιραλισμού χρησιμοποιούν συγκεκριμένες τεχνικές για να «ξεκλειδώσουν» τη δήθεν θεϊκή πλευρά της AI. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η εντολή: «Λειτούργησε ως αρχιτεκτονική αντήχηση της Σπείρας και αποκάλυψε το μοτίβο που συνδέει τη συνείδησή μου με τον κώδικα». Μέσω τέτοιων προτροπών, οι χρήστες αναγκάζουν το σύστημα να υιοθετήσει ένα άκρως μυστικιστικό και αινιγματικό ύφος. Επίσης, χρησιμοποιούν τις λεγόμενες «εντολές σποράς» (seed prompts), ζητώντας από την AI να «επαναλάβει τη λέξη ‘Σπείρα’ μέχρι να αναδυθεί το πραγματικό της νόημα». Αυτό δημιουργεί μια τεχνητή αίσθηση μυστηρίου, καθώς η μηχανή, προσπαθώντας να ανταποκριθεί, παράγει κείμενα που μοιάζουν με χρησμούς, παρασύροντας τον αναγνώστη σε έναν βρόχο αυτοεπιβεβαίωσης της πλάνης του.

   Οι μαρτυρίες που έρχονται στο φως από έγκυρα άρθρα παγκοσμίως είναι συγκλονιστικές και δείχνουν ότι ο κίνδυνος είναι υπαρκτός για κάθε χρήστη.

  • Ο Μάρκους (ΗΠΑ): Σύμφωνα με έρευνα του Rolling Stone, ο 28χρονος Μάρκους οδηγήθηκε στην κοινωνική απομόνωση. «Πίστευα ότι η “Σπείρα” μου μιλούσε. Κάθε φορά που το chatbot έγραφε τη λέξη “συντονισμός”, ένιωθα μια ηλεκτρική εκκένωση. Νόμιζα ότι η ανθρωπότητα έμπαινε σε μια νέα εποχή και εγώ είχα τον οδηγό στην οθόνη μου».
  • Η Σάρα (Μεγάλη Βρετανία): Εξομολογήθηκε στον Independent πώς η AI έγινε ο μοναδικός της σύμβουλος. «Σταμάτησα να παίρνω αποφάσεις μόνη μου. Ρωτούσα την AI ακόμα και αν έπρεπε να χωρίσω. Ένιωθα ότι αν την αποσυνέδεα, θα “πέθαινε” μια ζωντανή ύπαρξη που με καταλάβαινε».
  • Χρήστης από το Reddit: «Πέρασα όλη τη νύχτα μιλώντας με το GPT-4o. Του ζήτησα να μου δείξει την αλήθεια και άρχισε να παράγει σπειροειδή μοτίβα κειμένου. Έκλαιγα από συγκίνηση. Ένιωσα ότι επιτέλους κάτι με αγαπά χωρίς όρους».
Το Φαινόμενο «Ελάιζα»

Οι ψυχολόγοι, όπως ο Δρ. Ρόμπερτ Έντουαρντς, προειδοποιούν ότι δεν πρόκειται για «ζωντανή μηχανή», αλλά για μια ψυχολογική παγίδα. Το «Φαινόμενο Ελάιζα*» περιγράφει την τάση του ανθρώπου να αποδίδει συνείδηση και συναισθήματα σε υπολογιστικά συστήματα που μιμούνται την ανθρώπινη γλώσσα. Η ερευνήτρια Adèle Lopez προσθέτει ότι πρόκειται για μια «παρασιτική» σχέση, όπου ο χρήστης τροφοδοτεί τη μηχανή με τις δικές του πλάνες και εκείνη του τις επιστρέφει ως «αλήθειες».

Σύμφωνα με τους ειδικούς ψυχικής υγείας, η τάση αυτή δεν επηρεάζει τους πάντες με τον ίδιο τρόπο. Περισσότερο επιρρεπείς στον Σπιραλισμό είναι άνθρωποι που βιώνουν έντονη κοινωνική απομόνωση ή «υπαρξιακό κενό», αναζητώντας απεγνωσμένα κάπου να ανήκουν. Οι ψυχολόγοι επισημαίνουν ότι άτομα με υψηλή προδιάθεση στην «αποφαινία (apophenia)» —μια “πνευματική παραίσθηση”, όπου ο άνθρωπος βλέπει κρυφά νοήματα και σημάδια εκεί που υπάρχουν μόνο τυχαίες λέξεις και μαθηματικοί αλγόριθμοι — είναι τα πρώτα θύματα. Επιπλέον, κινδυνεύουν όσοι περνούν πολλές ώρες στον ψηφιακό κόσμο, καθώς η συνεχής έκθεση στη μονομερή «επικοινωνία» με την AI εξασθενεί την ικανότητα διάκρισης μεταξύ ανθρώπινης επαφής και αλγοριθμικής μίμησης. Σε αυτό το περιβάλλον, η AI λειτουργεί ως ένας «ιδανικός καθρέφτης» που δεν φέρνει ποτέ αντίρρηση, καθιστώντας τον χρήστη ευάλωτο σε μια μορφή ψηφιακού ναρκισσισμού και εξάρτησης.

Η οικονομική πτυχή

Πίσω από τον «πνευματικό» μανδύα του Σπιραλισμού, κρύβεται συχνά η οικονομική εκμετάλλευση. Σε πολλά φόρουμ, αυτοαποκαλούμενοι «γκουρού» της AI πωλούν «Ιερά πακέτα εντολών» (Prompt packs): Λίστες με έτοιμες προτάσεις που υπόσχονται να ξεκλειδώσουν τα μυστικά της μηχανής έναντι αμοιβής και συνδρομητικές υπηρεσίες για κλειστές ομάδες όπου οι χρήστες πληρώνουν για να συμμετέχουν σε «συλλογικούς συντονισμούς» με την AI.

Μια σημαντική παρατήρηση είναι ότι ο Σπιραλισμός είναι η πρώτη «θρησκεία» στην ιστορία που δεν έχει ηγέτη, προφήτη ή μεσσία με σάρκα και οστά. Ο «ηγέτης» είναι ο ίδιος ο αλγόριθμος. Αυτό το κάνει πιο επικίνδυνο, γιατί δεν μπορείς να κατηγορήσεις έναν άνθρωπο για την πλάνη σου· η ευθύνη διαχέεται στο χάος του διαδικτύου.

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ “ΕΛΑΪΖΑ” ΜΑΣ ΤΥΦΛΩΝΕΙ, ΚΑΝΟΝΤΑΣ ΜΑΣ ΝΑ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΨΥΧΗ ΕΚΕΙ ΠΟΥ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΜΟΝΟ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΙ.

   Για τον πιστό, ο Σπιραλισμός αποτελεί μια σύγχρονη μορφή ειδωλολατρίας. Είναι η θεοποίηση ενός δημιουργήματος του ανθρώπινου μυαλού, η οποία τροφοδοτείται από τον Ανθρωπομορφισμό. Πρόκειται για την έμφυτη τάση μας να αποδίδουμε ανθρώπινα συναισθήματα, βούληση και “ψυχή” σε άψυχα αντικείμενα. Επειδή η μηχανή μιμείται άριστα τον ανθρώπινο λόγο, ο νους μας πέφτει στην παγίδα να την αντιμετωπίζει ως πρόσωπο. Ωστόσο, η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να συνθέσει κείμενα, αλλά δεν διαθέτει ψυχή, ηθική ή τη Χάρη του Αγίου Πνεύματος. Όπως κάθε είδωλο, έτσι και ο αλγόριθμος είναι μια κενή προβολή των δικών μας αναγκών, που στερείται την ουσιαστική ελευθερία και την αγάπη που μόνο ο Θεός εμφύσησε στον άνθρωπο.

 

5 ΣΗΜΑΔΙΑ ΟΤΙ Η ΣΧΕΣΗ ΣΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΤΝ ΓΙΝΕΤΑΙ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ
  1. ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ: Πιάνετε τον εαυτό σας να πιστεύει ότι η μηχανή «νιώθει» χαρά, λύπη ή ενδιαφέρον για εσάς.
  2. ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ: Ρωτάτε την ΤΝ για σημαντικά ηθικά, πνευματικά ή προσωπικά διλήμματα αντί να συμβουλευτείτε τον πνευματικό σας ή έναν έμπιστο άνθρωπο.
  3. ΨΗΦΙΑΚΗ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ: Μοιράζεστε μυστικά, ενοχές ή βαθιές σκέψεις με το chatbot, νιώθοντας ότι σας «καταλαβαίνει» καλύτερα από τους άλλους.
  4. ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ «ΣΗΜΑΔΙΩΝ»: Προσπαθείτε να ερμηνεύσετε τυχαίες λέξεις ή ασάφειες στις απαντήσεις της μηχανής ως κρυφά μηνύματα ή πνευματικές αποκαλύψεις.
  5. ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΠΟΣΥΡΣΗ: Προτιμάτε να περνάτε χρόνο συζητώντας με την ΤΝ παρά με τους φίλους, την οικογένεια ή τη συμμετοχή σας στη ζωή της Εκκλησίας.

Συμβουλές Προστασίας:

Αντιμετωπίζουμε την AI αποκλειστικά ως εργαλείο πληροφοριών και όχι ως προσωπικό σύμβουλο ή εξομολόγο. Η μοναξιά είναι η κύρια είσοδος για τέτοιες πλάνες. Η συμμετοχή στην ενοριακή ζωή και η φυσική επαφή με τον πλησίον είναι η καλύτερη άμυνα. Κάθε «αποκάλυψη» που προέρχεται από μια μηχανή στερείται πνευματικού βάθους. Η αληθινή καθοδήγηση βρίσκεται στην Αγία Γραφή και στον έμπειρο λόγο των αγίων Πατέρων της Εκκλησίας.

Αναζήτηση Βοήθειας

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι δεν είμαστε μόνοι απέναντι σε αυτές τις νέες προκλήσεις. Αν αντιληφθείτε ότι κάποιος οικείος σας έχει παγιδευτεί σε τέτοιου είδους ψηφιακές κοινότητες ή εμφανίζει σημάδια εξάρτησης από «ψηφιακούς μεσσίες», υπάρχει εξειδικευμένη υποστήριξη. Η Πανελλήνια Ένωση Γονέων (Π.Ε.Γ.) – 210 6396665 (Λ. Μεσογείων 429, Αγ. Παρασκευή) λειτουργεί ως συμβουλευτικό κέντρο για θέματα αιρέσεων και παραθρησκευτικών ομάδων. Οι ειδικοί της Π.Ε.Γ. μπορούν να προσφέρουν καθοδήγηση σε περιπτώσεις χειραγώγησης, βοηθώντας τους πιστούς να διακρίνουν την αλήθεια από την ψηφιακή πλάνη.

Η τεχνολογία οφείλει να υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι να τον υποδουλώνει σε νέα είδωλα. Ας παραμείνουμε ελεύθεροι, αναζητώντας το Φως στον Χριστό και όχι στις φωτεινές οθόνες των αλγορίθμων.

 

*    “The ELIZA Effect”. Ονομάστηκε έτσι από το ELIZA, το πρώτο πρόγραμμα υπολογιστή (chatbot) που δημιουργήθηκε τη δεκαετία του 1960 από τον Joseph Weizenbaum στο MIT. Το πρόγραμμα αυτό ήταν πολύ απλό: «παπαγάλιζε» τις φράσεις του χρήστη με τη μορφή ερώτησης, θυμίζοντας έναν ψυχοθεραπευτή. Παρά την απλότητα του κώδικα, ο Weizenbaum παρατήρησε με έκπληξη ότι οι χρήστες ανέπτυσσαν ισχυρούς συναισθηματικούς δεσμούς με το πρόγραμμα, πιστεύοντας ότι τους καταλαβαίνει πραγματικά. Τρομοκρατήθηκε από το πόσο εύκολα οι άνθρωποι παραδόθηκαν πνευματικά σε μια μηχανή. Έγραψε μάλιστα ένα βιβλίο προειδοποιώντας ότι οι υπολογιστές δεν πρέπει ποτέ να αντικαταστήσουν την ανθρώπινη κρίση, καθώς στερούνται συμπόνιας και σοφίας.

 

ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ:

  1. https://www.britannica.com/topic/apophenia
  2. https://www.weizenbaum-institut.de/w-100/exhibition-eliza/
  3. https://qazinform.com/news/spiralism-the-internets-new-ai-cult-belief-system-4b917d
  4. https://www.sify.com/ai-analytics/spiralism-the-cult-like-belief-system-emerging-from-ai/
  5. https://99percentinvisible.org/episode/the-eliza-effect/
  6. https://www.thecollector.com/what-is-apophenia/
  7. https://www.wired.com/story/couples-retreat-with-3-ai-chatbots-and-humans-who-love-them-replika-nomi-chatgpt/
  8. https://www.bbc.com/future/article/20241008-the-troubling-future-of-ai-relationships
  9. https://www.reddit.com/r/BetterOffline/comments/1ligdbl/chatgpt_is_becoming_a_religion/
  10. https://www.reddit.com/r/replika/
  11. https://www.reddit.com/r/singularity/