Ερμηνεία των Ψαλμών (Ψαλμός 100ος) Μέρος γ΄

Του π. Αθανασίου Μυτηλιναίου

Ὁμιλία 7η

Ψαλμός 100ος

Συνεχίζουμε στό 3ο χωρίο: «Οὐ προεθέμην πρὸ ὀφθαλμῶν μου πρᾶγμα παράνομον». Δέν ἔβαλα, λέει, μπροστά στά μάτια μου κανένα πράγμα παράνομο. Δέν εἶπα ″Δέν βαριέσαι... θά κάνω αὐτήν τήν παρανομία ″. Ποτέ ! Ἔκανε μόνο ἐκεῖνο πού μποροῦσε νά ἀντέχει στόν νόμο τοῦ Θεοῦ.

Αὐτό εἶναι πάρα πολύ σπουδαῖο, γιατί ἀπό ἀπερισκεψία, ἀπό ἐπιπολαιότητα, μπορεῖ κάποτε νά παραβοῦμε τόν νόμο τοῦ Θεοῦ. Μπορεῖ νά μήν τό καταλάβουμε, νά προχωρήσουμε νά κάνουμε κάτι, καί μετά νά ξυπνήσουμε καί νά ποῦμε: «Γιά στάσου· τί κάνουμε;...». Αὐτό εἶναι ἀνθρώπινο· ἀλλά μπροστά στά μάτια μας ὅμως θά ἔχουμε νά μήν παραβοῦμε τόν νόμο τοῦ Θεοῦ∙ τό πρόγραμμά μας, ἡ διάθεσή μας θά εἶναι νά μήν κάνουμε τίποτα τό παράνομο. Νά μή ποῦμε «Θά κλέβουμε», νά μήν ποῦμε «Θά λέμε ψέματα» ἤ «Μέσα στό σπίτι μποροῦμε νά λέμε καί ψέματα».
Ἐγώ νομίζω δέ ὅτι ἀνάμεσα στούς συζύγους τό θέμα τῆς εἰλικρίνειας εἶναι κρισιμότατο. Τό παιδί μπορεῖ νά πεῖ ψέματα στόν πατέρα του καί στή μάνα του καί νά μή σπάσει ἡ ἐμπιστοσύνη· ἀλλά ὅταν οἱ σύζυγοι ποῦν ψέματα μεταξύ τους, ἡ ἐμπιστοσύνη σπάζει. Πιστέψτε με, ἐγώ ἔτσι τό καταλαβαίνω. Ἄν εἶχα γυναίκα καί μοῦ ἔλεγε ψέματα, δέν θά τήν πίστευα ποτέ μετά∙ ὅπως ἀκριβῶς τόν ὁποιονδήποτε ἄνθρωπο κοντινό μου πού τυχόν θά ἀντιλαμβανόμουν ὅτι θά μοῦ ἔλεγε ψέματα, δέν θά τόν πίστευα στό ἑξῆς ποτέ! Δηλαδή, μέ ἄλλα λόγια, θά πίστευα, ἀλλά θά ἔβαζα πάντα δίπλα ἕνα ἐρωτηματικό. Ὅταν ὅμως πρέπει νά βάζουμε ἕνα ἐρωτηματικό στή συμπεριφορά τοῦ διπλανοῦ μας, τότε δέν αἰσθανόμαστε ἄνετα, τότε δέν εἴμαστε εὐτυχισμένοι ἄνθρωποι, δέν μποροῦμε νά εἴμαστε! Μάλιστα, ὅταν εἶναι σύζυγοι –πού εἶναι ἕνας ἄνθρωπος οἱ δυό τους– εἶναι δυνατόν νά βάζει ὁ ἕνας γιά τόν ἄλλον ἕνα ἐρωτηματικό; Αὐτό εἶναι ὀλέθριο!... εἶναι πραγματικά τορπίλλη, νάρκη, στά θεμέλια τῆς εὐτυχίας τοῦ σπιτιοῦ. Τό ψέμα δέν πρέπει ποτέ νά ὑπάρχει ἀνάμεσα στούς συζύγους.
Βέβαια, ἄν νομίζουμε ὅτι κάτι δέν πρέπει νά τό ποῦμε, ἁπλά θά σιωπήσουμε. Νά μάθετε καί τίς γυναῖκες σας ἔτσι νά κινοῦνται, καί νά μήν ἐπιμένουν ὅταν ἐσεῖς δέν θέλετε σέ κάτι νά ἀπαντήσετε. Νά τίς πεῖτε: «Ἄν καμιά φορά μέ ρωτήσεις καί δέν θέλω νά σοῦ πῶ κάτι, δέν θά μέ ξαναρωτήσεις. Ποτέ. Νά μήν ὑπάρχει περιέργεια». Αὐτό θά εἶναι μία ἀμοιβαία ἐξήγηση. Γιατί ὅταν θά δείξουμε ὅτι δέν θέλουμε νά ποῦμε κάτι, ἤ, ὅταν μᾶς ρωτήσει ἡ σύζυγος «Ποῦ ἤσουνα; Γιατί ἄργησες;» καί ὁ σύζυγος τά μπερδέψει, μπορεῖ ἡ γυναίκα νά ὑποψιασθεῖ ὅτι ὁ σύζυγος γύριζε σέ τόπους ἁμαρτίας. Αὐτό τό πράγμα δέν πρέπει νά συμβαίνει. Νά ὑπάρχει ἐμπιστοσύνη. Θά ποῦμε ἁπλά «Δέν σοῦ λέω, γιατί ὑπάρχει λόγος πού δέν πρέπει νά μάθεις», καί ἡ κουβέντα θά σταματήσει ἐκεῖ. Πρέπει ὅμως νά ὑπάρχει ἀπόλυτη ἐμπιστοσύνη, κι ἔτσι θά ἀποφύγουμε ὁλότελα τό ψέμα.
Λέτε στή γυναίκα σας: «Ἄργησες · ποῦ ἤσουνα;». «Μή μέ ρωτᾶς καλύτερα». Τέλειωσε, τέρμα· χωρίς δεύτερη κουβέντα! Δέν θά ρωτήσετε παρακάτω τίποτα. Τελείωσε· ὡς ἐκεῖ. Δέν ἔχεις ἐμπιστοσύνη στή γυναίκα σου; Σέ ἀπατᾶ; Ἄν ἐπιμείνεις νά σοῦ πεῖ ἐκεῖνο πού θέλεις, θά σοῦ πεῖ ψέματα. Λοιπόν, γιατί νά τήν κάνεις νά σοῦ πεῖ ψέματα; Ἤ ἄν σοῦ πεῖ κάτι πού δέν πρέπει νά μάθεις –γιατί ἴσως μερικά πράγματα δέν πρέπει νά τά μάθεις– μπορεῖ νά σοῦ δημιουργήσουν ζηλοτυπία. Μπορεῖ νά τήν πείραξε κάποιος στόν δρόμο∙ πρέπει νά σοῦ τό πεῖ; Ἄν σοῦ τό πεῖ, μπορεῖ νά πᾶς νά τόν σκοτώσεις αὐτόν τόν ἄνθρωπο. Σιωπᾶ. Τό πολύ - πολύ νά τό πεῖ στόν πνευματικό της∙ τίποτα ἄλλο. Ἤ ἔδωσε ἐλεημοσύνη, πού δέν θέλει νά τό ξέρεις ἐσύ. Ἔδωσε ἐλεημοσύνη· χάλασε ὁ κόσμος; Γιατί λοιπόν νά τήν ἐκβιάσεις; Θά σοῦ πεῖ ψέμα· τίποτα ἄλλο. Ἄν ἔπεσε στήν ἀντίληψή σου κάτι, τή ρωτᾶς, καί σοῦ λέει «Μή μέ ρωτᾶς», ἐσύ τέρμα∙ μή συνεχίσεις νά ρωτᾶς. Ὅλα αὐτά δείχνουν σεβασμό στήν προσωπικότητα τοῦ ἄλλου, περιφρούρηση τῆς ἀλήθειας, ἄρα καί τῆς εὐτυχίας.
«Ποιοῦντας παραβάσεις ἐμίσησα». Ἐκείνους πού κάνουν παραβάσεις τοῦ νόμου τοῦ Θεοῦ τούς μίσησα.
Ἐδῶ τώρα ἔχουμε ἕνα λεπτό σημεῖο, πού πρέπει ἰδιαίτερα νά προσέξουμε. Τά παρακάτω χωρία, τό 4 καί τό 5, τό ἐξαντλοῦν∙ ἤ μᾶλλον ὄχι τό ἐξαντλοῦν, ἀλλά τό θίγουν καλύτερα. Τό πάρα πολύ σπουδαῖο σημεῖο εἶναι μέ ποιούς ἀνθρώπους συναναστρέφεται ἡ οἰκογένειά μας. Ξέρετε πόσο πρέπει νά προσέξουμε γιά τό ποιοί ἄνθρωποι μπαίνουν μέσα στό σπίτι μας; Σᾶς παρακαλῶ ἰδιαίτερα, πάρα πολύ νά τό προσέξετε τό σημεῖο αὐτό. Πάρα πολύ!
Ποτέ δέν πρέπει νά μπαίνουν μέσα στό σπίτι μας ἄνθρωποι πού δέν εἶναι πνευματικοί. Σέ μιά γενική σας ἴσως γιορτή, πού θά εἶναι μιά φορά τόν χρόνο καί πού θά εἶναι τυπική, ἡ κάθε ἐπίσκεψη τοῦ κάθε ἀνθρώπου πού θά ἔρθει, ἄς ποῦμε, τοῦ προϊσταμένου ἤ τοῦ ὑφισταμένου τῆς ἐργασίας σας, θά κρατηθεῖ μέχρι ἐκεῖ. Δέν θά ἔχετε ἰδιαίτερες σχέσεις μετά. Τό ὅτι σᾶς ἐπισκέφθηκε δέν σημαίνει μ’ αὐτό ὅτι ἔχετε σχέσεις, ἀλλά ἁπλά γιά λόγους φιλοφρονήσεως καί εὐγενείας ἔρχεται νά σᾶς χαιρετήσει. Βέβαια δέν θά τόν βγάλετε ἔξω ἀπό τό σπίτι σας. Ἦλθε ἁπλά, χαιρέτησε, εὐχήθηκε καί ἔφυγε· τίποτα ἄλλο. Καί αὐτό μόνο μία φορά τόν χρόνο· τίποτα περισσότερο. Ἀνθρώπους πού θά μποῦν καί θά βγοῦν στό σπίτι μας πυκνότερα, πρέπει νά προσέχουμε στήν ἐκλογή τους.
Γιά παράδειγμα, μή βάζετε πολύ συχνά ἕναν φίλο σας στό σπίτι, ὅταν ἴσως ξέρετε ὅτι αὐτός ὁ φίλος σας μπορεῖ νά κάνει ζημιά στή γυναίκα σας. Καί ἡ γυναίκα σας νά προσέχει∙ νά μή φέρει μιά φίλη της πού δέν ἔχει καί πολύ καλή διαγωγή, δέν εἶναι προσεκτική. Νά μή συχνάζει στό σπίτι σας, οὔτε βέβαια νά τή φιλοξενεῖ ἡ γυναίκα σας, γιατί αὐτό μπορεῖ νά δημιουργήσει πρόβλημα σέ σᾶς. Ἀλλά ἐκτός ἀπό τήν ἠθική, μέ τή στενή ἔννοια, θά πρέπει νά προσέξουμε καί τούς ἀνθρώπους πού μπαίνουν στό σπίτι μας, μέ τήν εὐρεῖα ἔννοια τῆς ἠθικῆς, δηλαδή ἀνθρώπους ψεῦτες, ἀνθρώπους πονηρούς, ἀνθρώπους συκοφάντες καί κατήγορους. Αὐτοί οἱ ἄνθρωποι δέν πρέπει νά μπαίνουν στό σπίτι μας, γιατί θά μᾶς μπερδέψουν μαζί τους στήν κοινωνία καί θά δημιουργηθεῖ μία σύγχιση.
Γι’ αὐτό λέει ἐδῶ ὁ Ψαλμός: «Ἐκείνους πού ἔκαναν παραβάσεις, δηλαδή ζοῦσαν ἁμαρτωλή ζωή, αὐτούς ὄχι μόνο δέν τούς ἔβαλα στό σπίτι μου, ἀλλά καί τούς μίσησα». Μακριά! Οἱ ἄνθρωποι τῶν κοσμικῶν ἐκδηλώσεων –ἄν ἐσεῖς εἶστε πνευματικοί ἄνθρωποι– τῆς νυκτερινῆς ζωῆς, τῆς ἀπάτης καί τοῦ ψεύδους ἤ ὅ,τι ἄλλο, αὐτοί οἱ ἄνθρωποι δέν πρέπει νά βρίσκουν θέση στό σπίτι σας.
Καί στό παρακάτω χωρίο, τό 4, διαβάζουμε: «Οὐκ ἐκολλήθη μοι καρδία σκαμβή», δέν προσκολλήθηκε σ’ ἐμένα καρδιά στραβιά, ὕπουλη.
Τό ἐπίθετο σκαμβή προέρχεται ἀπό τό ρῆμα κάμπτω, καί κατά συνέπεια σημαίνει κεκαμμένη, δηλαδή καρδιά κυρτή, ἤ, ἄν θέλετε, στρεβλή, δηλαδή ὄχι ἴσια· Ἔχει ἴσια καρδιά ὁ ἄνθρωπος αὐτός λέμε. Ἡ σκαμβή καρδιά εἶναι τό ἀντίθετο τῆς εὐθείας καρδιᾶς. Κατά  κάποιο τρόπο ἀκολουθεῖ μιά τεθλασμένη γραμμή. Ὁ ἄνθρωπος πού ἔχει τέτοια καρδιά εἶναι ὁ πονηρός ἄνθρωπος.
Ξέρετε δέ πάντα ὑπάρχει μία αὐλή βασιλική ἤ αὐλή κυβερνώντων –δέν ἔχει σημασία ἄν ἡ αὐλή εἶναι βασιλική ἤ προεδρική ἤ εἶναι... δέν ἔχει σημασία· εἶναι μιά αὐλή– καί ὅταν λέμε αὐλή, δέν εἶναι ἡ βασιλική αὐλή, μέ τούς αὐλάρχες καί μέ τούς σταυλάρχες καί λοιπά, ἀλλά εἶναι τό περιβάλλον∙ κάθε ἡγέτης ἔχει ὁπωσδήποτε καί τό περιβάλλον του. Αὐτό τό περιβάλλον τό προσέχει ὁ Δαβίδ, γιατί πάντοτε σ’ ἐκείνους πού κυβερνοῦν κολλᾶνε πάνω τους οἱ πονηροί ἄνθρωποι σάν βδέλλες, γιά νά ἐξυπηρετήσουν τούς δικούς τους σκοπούς. Εἶναι οἱ ἄνθρωποι οἱ ἰδιοτελεῖς, οἱ κόλακες, οἱ διαστρεβλωμένοι ἄνθρωποι, οἱ... οἱ..., πού τελικά δημιουργοῦν τρομερή ζημιά καί σ’ αὐτόν πού κυβερνάει καί στόν λαό πού κυβερνιέται.
Ἀλλά καί ἐδῶ ὅμως, ὅταν εἴμαστε οἰκογενειάρχες, νά προσέξουμε πολύ τούς ἀνθρώπους πού δεχόμαστε στό σπίτι μας, ἄν δέν ἔχουν ἴσιο χαρακτήρα, ἄν ἔχουν ὕπουλο χαρακτήρα, γιατί μπορεῖ νά μᾶς κάνουν πάρα πολύ κακό.
«Ἐκκλίνοντος ἀπ’ ἐμοῦ τοῦ πονηροῦ οὐκ ἐγίνωσκον», δηλαδή ὅταν ὁ πονηρός ἔφευγε ἀπό μένα, ἐγώ δέν εἶχα πιά καμία σχέση μαζί του.
Προσέξτε τή σύνταξη αὐτοῦ τοῦ στίχου. «Ἐκκλίνοντος τοῦ πονηροῦ ἀπ’ ἐμοῦ», δείχνει ὅτι ὁ πονηρός φεύγει μόνος του∙ καί τό κάνει αὐτό γιατί «οὐκ ἐκολλήθη μοι καρδία σκαμβή», δέν τόν ἄφησα νά κολλήσει ἐπάνω μου, κι ἔτσι φεύγει μόνος του.
Νά προσέχουμε νά μήν κάνουμε κακές συναναστροφές. Τό θέμα τῆς κακῆς συναναστροφῆς δέν εἶναι μόνο γιά τήν παιδική καί τήν ἐφηβική ἡλικία∙ εἶναι γιά κάθε ἡλικία. Ἔχω γνωρίσει ἀνθρώπους, καί ἄνδρες καί γυναῖκες, πού ἔμαθαν νά καπνίζουν στά πενήντα τους, ἔμαθαν νά παίζουν χαρτιά στά πενήντα τους ἤ νά πίνουν κρασί στά πενήντα τους καί στά ἑξήντα τους, ἤ ἀκόμα καί νά ἀπατοῦν τή γυναίκα τους, γιά πρώτη φορά, στά πενήντα καί στά ἑξήντα τους! Ἄνθρωποι πού μπορεῖ σάν ἄγαμοι νά μήν ἔπεσαν ποτέ στήν πορνεία –παρακαλῶ, προσέξτε αὐτό τό σημεῖο– ἀπατοῦν τή γυναίκα τους σέ μιά μεγάλη ἡλικία! Αὐτό δείχνει ὅτι δέν ὑπάρχει ἡλικία ἀσφαλείας. Δέν μποροῦμε δηλαδή νά ποῦμε ὅτι δέν κινδυνεύουμε πιά γιατί εἴμαστε σαράντα ἤ πενήντα ἤ ἑξήντα χρονῶν ἄνθρωποι. Αὐτό νά μήν τό πεῖτε ποτέ στή ζωή σας!
Ὅταν ὁ ἄνθρωπος ὁ διεφθαρμένος δεῖ ὅτι δέν κολλάει στό περιβάλλον μας, φεύγει μόνος του. Αὐτήν τήν ἔννοια ἔχει ἐδῶ ὁ στίχος, «ἐκκλίνοντος ἀπ’  ἐμοῦ τοῦ πονηροῦ οὐκ ἐγίνωσκον», καί σημαίνει ὅτι μέ τόν ἄνθρωπο αὐτόν δέν εἶχα πλέον καμία σχέση, γιατί ἔφυγε μόνος του. Ἔβλεπε ὅτι δέν πιάνει, ἔβλεπε ὅτι στό σπίτι πού μπῆκε δέν σηκώνει ἐκεῖνα πού αὐτός κουβαλοῦσε ἤ θά ἤθελε νά ἐπιτύχει, ὅτι δέν σηκώνει, τελείωσε, καί τότε μόνος του ἀπομακρύνθηκε.
Προσέξτε μόνο ἕνα σημεῖο πάνω σ’ αὐτό. Τό ἔχω προσέξει, καί σᾶς μιλάω ἀπό μιά προσωπική πεῖρα πάνω σ’ αὐτό. Ὅταν δεῖ ὁ ἄλλος ὅτι δέν μπορεῖ νά κολλήσει στό περιβάλλον μας, ἀπομακρύνεται∙ ἀλλά αὐτό τόν πληγώνει, καί καιροφυλακτεῖ νά μᾶς κάνει κάποτε κακό. Ἔτσι, νά ξέρετε, ἕνας τέτοιος ἄνθρωπος ἔφυγε γιατί δέν κόλλησε –δέν τόν διώξαμε ἐμεῖς– καί δέν κόλλησε ἐπειδή δέν ὑπῆρχε κολλητική οὐσία νά κολλήσει. Δέν ἔπιανε, δέν κολλοῦσε στό περιβάλλον μας. Αὐτός εἶναι κρυφός ἐχθρός. Αὐτό νά τό ξέρετε, εἶναι κρυφός ἐχθρός∙ κάποια μέρα θά μᾶς κάνει κακό. Γι’ αὐτό, ὅσο μᾶς εἶναι δυνατόν, ἄς προσέχουμε αὐτούς τούς τύπους. Τό γιατί θέλει νά κάνει κακό καί τί μηχανισμοί δουλεύουν στήν ψυχή του... Νά πῶ μῖσος; ἐκδικητικότητα; δέν ξέρω∙ ὅ,τι καί νά πῶ, δέν ξέρω· ἕνα μόνο ξέρω, ὅτι ἔχω παρατηρήσει πώς αὐτοί οἱ ἄνθρωποι εἶναι κρυφοί ἐχθροί!
Τήν ψυχολογία αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου, ἄν θέλετε, μπορεῖτε νά τή βρεῖτε στή Σοφία Σολομῶντος, στό 2ο κεφάλαιο. Εἶναι ἐκεῖνο τό Ἀνάγνωσμα πού διαβάζουμε στίς μνῆμες Ἁγίων, τήν παραμονή στόν Ἑσπερινό. Εἶναι τό τρίτο συνήθως Ἀνάγνωσμα, ὄχι πάντα τό ἴδιο, ἀλλά αὐτό ἐπικρατεῖ, καί ἐκεῖ λέει σέ ἕνα σημεῖο «βαρύς ἐστιν ἡμῖν καὶ βλεπόμενος» καί λοιπά. Δηλαδή: Ὁ ἄνθρωπος ὁ εὐσεβής μᾶς εἶναι βαρύς ἀκόμα καί νά τόν βλέπουμε. Δέν μποροῦμε οὔτε καί νά τόν βλέπουμε στά μάτια μας, δέν μποροῦμε νά τόν πλησιάσουμε, δέν μποροῦμε νά τόν βάλουμε στήν παρέα μας ∙ θά τοῦ κάνουμε ὅμως κακό ! Εἶναι μιά περίεργη δαιμονική ψυχολογία.
«Τὸν καταλαλοῦντα λάθρᾳ τὸν πλησίον αὐτοῦ, τοῦτον ἐξεδίωκον». Αὐτόν πού κατηγοροῦσε κρυφά τόν πλησίον του, τόν ἔδιωχνα μακριά.
Βλέπετε παίρνει διάφορες κατηγορίες ἀνθρώπων πονηρῶν, πού μποροῦν νά ὑπάρχουν στό περιβάλλον μας. Ὁ καταλαλῶν λάθρᾳ εἶναι ἐκεῖνος πού συκοφαντεῖ κρυφά, χωρίς νά πάρει εἴδηση ἐκεῖνος πού συκοφαντεῖται. Εἶναι ὁ συκοφάντης, ὁ ὑποκριτής∙ ἐπίσης εἶναι αὐτός πού στέλνει ἀνώνυμες ἐπιστολές ἤ κάνει ἀνώνυμα τηλεφωνικές καταγγελίες. Πόσες φορές στέλνονται ἐπιστολές χωρίς ὄνομα, ἤ γίνονται τηλεφωνικές κατηγορίες! Ἔχουμε δηλαδή ἀνωνυμογραφία καί ἀνωνυμοφωνία –πρώτη φορά ἔβαλα αὐτή τή λέξη· δέν τήν εἶπα ἄλλη φορά– κρύβεται δηλαδή κανείς, δέν λέει τό ὄνομά του. Πόσες φορές κάτι τέτοιες καταστάσεις ταράζουν τή μικρή κοινωνία τῆς οἰκογένειας καί δημιουργοῦν προβλήματα! Αὐτοί οἱ ἄνθρωποι εἶναι λαθροδῆκτες, δαγκώνουν στά κρυφά, ὅπως ἀκριβῶς εἶναι καί ἡ ὀχιά, πού τή βλέπεις, σέ βλέπει, καί γιά μιά στιγμή σοῦ ἐπιτίθεται καί σέ δαγκώνει.
Αὐτούς, λέει ὁ Δαβίδ, τούς ἔδιωχνε. Δρόμο! Θέση μέσα στό σπίτι του, ἤ μέσα στό παλάτι, δέν μποροῦσαν νά ἔχουν. Δρόμο! Μακριά!... Οἱ ἄνθρωποι αὐτοί δέν πρέπει νά εἶναι μέσα στό περιβάλλον μας. Κάποτε βρίσκονται ἀναγκαστικά στό περιβάλλον μας τό ἐπαγγελματικό. Πῶς νά τό κάνουμε ὅμως; Πῶς νά τόν βγάλεις αὐτόν; Εἶναι συνάδελφος, εἶναι δίπλα σου, ἐργάζεται, καί τά λοιπά∙ ὅμως δέν θά ἔχει κανείς σχέσεις. Οἱ σχέσεις μας θά εἶναι μόνο ὑπηρεσιακές, ὄχι περισσότερες.
(συνεχίζεται)


Απόσπασμα από το βιβλίο ‘’ΕΠΙΛΟΓΗ ΨΑΛΜΩΝ’’ Τόμος ά.
Της Ιεράς Μόνης Κομνηνείου, Κοιμήσεως θεοτόκου και Αγίου Δημητρίου.
Το βιβλίο περιέχει  απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του μακαριστού Γέροντα Π. Αθανασίου Μυτιληναίου.
Η ανάρτηση γίνεται με την ευλογία της Ιεράς Μονής.