Ερμηνεία των Ψαλμών (Ψαλμός 32ος) Μέρος γ΄

Του π. Αθανασίου Μυτηλιναίου

Ὁμιλία 5η

Ψαλμός 32ος

Καί πᾶμε τώρα στόν ὑπέροχο στίχο 6, καί μετά θά προχωρήσουμε στόν 9ο, γιατί εἶναι συγγενεῖς στίχοι.
«Τῷ λόγῳ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν καὶ τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν». Μέ τόν λόγο τοῦ Κυρίου στερεώθηκαν οἱ οὐρανοί καί μέ τό φύσημά Του, τήν πνοή Του, ἔγινε ὅλη τους ἡ δύναμη (στίχος 6).
«Ὅτι αὐτὸς εἶπε καὶ ἐγενήθησαν, αὐτὸς ἐνετείλατο καὶ ἐκτίσθησαν». Γιατί Αὐτός μόνο ″εἶπε″ καί ἔγιναν ὅλα, κι ἔδωσε ἐντολή καί ἀμέσως ὅλα κτίσθηκαν (στίχος 9).

Βάθος θεολογίας οἱ στίχοι αὐτοί...! Ἀγαπητοί μου, ὑποπτεύεσθε τό βάθος τῆς θεολογίας τῶν στίχων αὐτῶν; Μέ τόν λόγο τοῦ Κυρίου πῆραν ὑπόσταση καί στερεώθηκαν οἱ οὐρανοί. Κι ὅταν λέει «οἱ οὐρανοὶ», σέ Πληθυντικό ἀριθμό, ἐννοεῖ τά πάντα, κάθε τι πού ἔχει γίνει! Καί μέ τό πνεῦμα τοῦ στόματός Του πῆραν ὅλη τή δύναμή τους οἱ οὐρανοί.
Λοιπόν ∙ ἀνακαλύπτει κανείς ὅτι στό χωρίο αὐτό ὑπάρχει συσκιασμένα τό Τριαδικό δόγμα; Προσέξτε! Νά γιατί πρέπει πάντα νά κρατᾶτε Ἁγία Γραφή, δηλαδή τό Ψαλτήρι, γιατί βλέποντας τό γράμμα καταλαβαίνουμε τό νόημα.
«Τῷ λόγῳ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν» θά πεῖ ὅτι μέ τόν λόγο τοῦ Κυρίου στερεώθηκαν οἱ οὐρανοί. Ἀλλά ὅταν λέει «Κυρίου», ἐννοεῖ τόν Πατέρα. Ὅταν λέγει «μέ τόν λόγον τοῦ Κυρίου ἔγιναν οἱ οὐρανοί», σημαίνει ὅτι ὁ Πατήρ μέ τόν Λόγο Του δημιουργεῖ τόν κόσμο. Ὁ Λόγος εἶναι τό δεύτερο πρόσωπο τῆς Ἁγίας Τριάδος. Πῶς τό ξέρουμε αὐτό; Πᾶμε στόν στίχο 9: «ὅτι αὐτὸς εἶπε καὶ ἐγενήθησαν». Εἶπε. Τί θά πεῖ «εἶπε»; Εἶναι ὁ Λόγος. Κι ἐνῶ βέβαια μοιάζει ὅτι εἶναι μία ἀνθρωπομορφική κατάσταση, ἀνοίγει τό στόμα Του ὁ Θεός καί λέει, ὅμως μέ αὐτό τό «εἶπε» ἐκφράζεται ὁ Λόγος. «Καὶ ἐγενήθησαν», ἔγιναν · ὄχι γεννήθηκαν. «Αὐτὸς ἐνετείλατο», Αὐτός παράγγειλε, «καὶ ἐκτίσθησαν». Βλέπετε ὅτι τό «ἐκτίσθησαν» ἔρχεται νά συμπληρώσει τό «ἐγενήθησαν», ὅτι δηλαδή εἶναι κτίσματα. Δέν εἶναι ἀπορροή τῆς θείας οὐσίας ἡ κτίση. Προσέξτε! Δέν εἶναι ἀπό τήν οὐσία τοῦ Θεοῦ. Δέν ἀπέρρευσε ἀπό τόν Θεό, ὅπως τό μέλι πού τρέχει ἀπό τήν κηρύθρα, καί εἶναι ἀπό τήν ἴδια οὐσία. Ἡ κτίση, ὅπως λέγεται, εἶναι ἐξωτερική προβολή τοῦ Θεοῦ∙ εἶναι κάτι ἔξω ἀπό τήν οὐσία τοῦ Θεοῦ.
Ἀλλά ἄς πᾶμε στήν Καινή Διαθήκη. Ἐκεῖ, στήν Καινή Διαθήκη, λέει ὁ εὐαγγελιστής Ἰωάννης, τά ἑξῆς: «Πάντα δι’αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἓν ὃ γέγονεν». Ὅταν λέει «πάντα», ἐννοεῖ τά πάντα, κάθε τί πού ὑπάρχει. Καί στό 1ο κεφάλαιο τοῦ εὐαγγελίου του ἀποκαλεῖ τό δεύτερο πρόσωπο τῆς Ἁγίας Τριάδος Λόγον. Ὅλα μέ τόν Λόγο Του ἔχουν γίνει, καί χωρίς Αὐτόν δέν ἔγινε τίποτα ἀπό αὐτό πού ἔχει γίνει. Ἀλλά ἐκεῖ ὁ εὐαγγελιστής Ἰωάννης, σαφῶς - σαφέστατα, ἀναφέρεται στόν Λόγο πού ἐνανθρώπησε, τόν Ἰησοῦ Χριστό. Κατά συνέπεια, μέ τόν προβολέα τῆς Καινῆς Διαθήκης, καταλαβαίνουμε καί ἐξηγοῦμε τό χωρίο τῆς Παλαιᾶς. Ἔτσι βλέπουμε ὅτι ὁ Πατήρ διά τοῦ Υἱοῦ δημιουργεῖ τά πάντα. Ἄρα λοιπόν «μέ τόν Λόγο τοῦ Θεοῦ στερεώθηκαν οἱ οὐρανοί».
Ἡ ἀναφορά ὅμως εἶναι στήν Ἁγία Τριάδα. Ποῦ εἶναι ὅμως τό Πνεῦμα τό Ἅγιο;
Βλέπουμε ὅτι, στό 1ο χωρίο τῆς Γενέσεως τοῦ 1ου κεφαλαίου, λέει: «καὶ πνεῦμα Θεοῦ ἐπεφέρετο ἐπάνω τοῦ ὕδατος». Αὐτό τό πνεῦμα τοῦ Θεοῦ πού ἐπιφέρεται εἶναι τό Ἅγιο Πνεῦμα, τό Ὁποῖο φαίνεται σάν νά ἐπωάζει τά νερά∙ ἐκεῖ θά ἐμφανισθεῖ γιά πρώτη φορά ἡ ζωή.
Εἶναι δέ γνωστό ὅτι ἡ ζωή πρωτοεμφανίσθηκε στά νερά. Μέ συγχωρεῖτε, θά κάνω μία παρένθεση, γιατί προχθές τό Σάββατο διάβασα κάτι τό καταπληκτικό. Μοῦ ἔκανε τεράστια ἐντύπωση –τό ἀναφέρει ὁ μέγας Βασίλειος καί τό σχολιάζει ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης– καί λέει ὅτι τά ψάρια καί τά πουλιά ἔχουν κοινή προέλευση. Ἔτσι, γιά μιά στιγμή, θά ἔλεγε κανείς ὅτι μιλάει γιά τή θεωρία τῆς ἐξελίξεως! Εἶναι πασίγνωστο βέβαια ὅτι στή θεωρία τῆς ἐξελίξεως θεωροῦμε πώς τά πτηνά ἔγιναν ἀπό τά ψάρια. Καί ἀναφέρεται ὅτι ἔχουν κοινή προέλευση, γιατί μέ μία Του ἐνέργεια ὁ Θεός ἔκανε τά ψάρια καί τά πουλιά. Μέ μία!
Σᾶς ἔχω πεῖ ἄλλοτε ὅτι ἕνας πού βλέπει τή Δημιουργία, ὁπωσδήποτε βλέπει ὅτι ὑπάρχει μία ἐξέλιξη. Καί ἡ θεωρία τῆς ἐξελίξεως, κατά κάποιο τρόπο, ἔχει κάτι τό βάσιμο· δέν εἶναι ἀβάσιμη· ἀλλά μέ τή διαφορά ὅτι ἡ ἐξέλιξη γιά τούς ἄθεους γίνεται αὐτοματεί, αὐτόματα, ἀπό μόνη της, μέ μηχανιστικό τρόπο, σάν νά δημιουργεῖ ἡ κτίση τόν ἑαυτό της. Ὅταν ὅμως οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, ὁ μέγας Βασίλειος μιλάει γιά τήν ἐξέλιξη αὐτή –καί ἄλλοι Πατέρες τό λένε αὐτό· προπαντός ὅμως ὁ μέγας Βασίλειος– δέν τή θεωρεῖ αὐτόματη καί τυχαία, ἀλλά κατευθυνόμενη, δηλαδή μέ Θεό Δημιουργό. «Εἶπεν ὁ Θεὸς... καὶ ἐγένετο...». Γιά ἕναν θεατή φαίνεται ὅτι ἡ δημιουργία εἶναι αὐτόματη κατά ἐξελικτικό τρόπο· ἀλλά γιά ἕναν πού θά μποροῦσε νά ἀκούει καί τά «Εἶπεν ὁ Θεὸς...», θά ἔβλεπε τόν Λόγο νά δημιουργεῖ καί τό Πνεῦμα τό Ἅγιο νά ζωοποιεῖ, θά ἔβλεπε ὅτι πραγματικά αὐτά δέν γίνονται μόνα τους, ἀλλά γίνονται γιατί ὁ Θεός τά δημιουργεῖ.
Καί τό Πνεῦμα τό Ἅγιο λοιπόν; Τό Πνεῦμα τό Ἅγιο δίνει ζωή, ζωοποιεῖ. Καί στήν Καινή Διαθήκη τό Πνεῦμα τό Ἅγιο ζωοποιεῖ. Ὁ Χριστός ἐργάστηκε τή σωτηρία, καί τό Πνεῦμα τό Ἅγιο ζωοποιεῖ διά τοῦ ἔργου πού ἐπιτέλεσε ὁ Χριστός· μήν τό ξεχνᾶτε αὐτό. Ἄς μοῦ ἐπιτραπεῖ νά πῶ –αὐτό γιά μιά στιγμή μπορεῖ νά σᾶς φανεῖ παράξενο, ἀλλά εἶναι ἁπλῶς ἕνα σχῆμα λόγου∙ θά τό διορθώσω ἀμέσως– ὅτι θά ἦταν ἀτελές τό ἔργο τοῦ Χριστοῦ, ἄν τό Πνεῦμα τό Ἅγιο δέν ἐρχόταν. Θά μοῦ πεῖτε: Ὁ Χριστός ἐργάστηκε ἀτελές ἔργο;... Προχωρῶ. Θά ἦταν ἀτελές τό ἔργο τοῦ Πατρός, ἄν δέν τό συνέχιζε ὁ Υἱός μέ τήν Ἐνανθρώπηση∙ καί θά ἦταν ἀτελές τό ἔργο τοῦ Υἱοῦ, ἄν δέν τό συνέχιζε τό Πνεῦμα τό Ἅγιο μέ τήν Πεντηκοστή!
Αὐτό ἔχει πολλά ἐρείσματα μέσα στήν Ἁγία Γραφή∙ δέν εἶναι βλασφημία –νά φυλάξει ὁ Θεός! Δέν εἶπε ὁ Χριστός «Συμφέρει νά φύγω ἐγώ, γιατί ἄν ἐγώ δέν φύγω, ὁ Παράκλητος δέν θά ἔρθει»; Δέν εἶπε στούς Μαθητές «Ὅσα σᾶς εἶπα ἐγώ, θά σᾶς τά ὑπενθυμίσει τό Πνεῦμα τό Ἅγιο»; Ἄρα, ἄν δέν ἐρχόταν τό Πνεῦμα τό Ἅγιο, δέν θά τά ὑπενθύμιζε καί δέν θά τά κατανοοῦσαν.
Δέν τούς εἶπε ὁ Χριστός «Θά πάρετε δύναμη ἀπό ψηλά, καί μή χωριστεῖτε ἀπό τήν Ἱερουσαλήμ»; Ἄρα δέν θά ἔπαιρναν δύναμη, ἄν τό Πνεῦμα τό Ἅγιο δέν ἐρχόταν. Δέν εἶναι ὅτι ὁ Πατήρ ἐργάζεται ἀτελῶς, καί συμπληρώνει ὁ Υἱός, οὔτε ὅτι ὁ Υἱός ἐργάζεται ἀτελῶς, καί συμπληρώνει τό Πνεῦμα τό Ἅγιο· εἶναι σχῆμα, γιά νά δειχθεῖ ὅτι τό ἔργο τῆς σωτηρίας, ὅπως καί τό ἔργο τῆς δημιουργίας, τό ἐργάζονται ταυτόχρονα καί τά τρία πρόσωπα τῆς Ἁγίας Τριάδος. Ταυτόχρονα! Δέν ὑστερεῖ τό ἕνα ἀπό τό ἄλλο.
Ὡραῖα τά ἐκφράζει, ἄν καί πολύ πρώιμα ἀπό θεολογικῆς γραμματολογίας, ὁ Θεόφιλος Ἀντιοχείας. Στό πρῶτο του βιβλίο Πρός Αὐτόλυκον –εἶναι στόν 5ο τόμο τῆς σειρᾶς Ἑλλήνων Πατέρων– τό ἐκφράζει ὡραιότατα, θεολογικότατα. Ποτέ δέν ἀπουσιάζει οὔτε ὁ Πατήρ οὔτε ὁ Υἱός οὔτε τό Πνεῦμα τό Ἅγιο, ἀλλά εἶναι σάν νά ἔχουν μοιρασμένη διακονία: Ὁ Πατήρ δέν γίνεται ἄνθρωπος, ἀλλά μόνον ὁ Υἱός∙ ὁ Υἱός σταυρώνεται, ὄχι ὁ Πατήρ∙ τό Πνεῦμα τό Ἅγιο ζωοποιεῖ, ἀλλά δέν σταυρώνεται οὔτε ἐνανθρωπεῖται.
Ρωτάω ὅμως: Ὁ Πατήρ δέν ζωοποιεῖ; Καί ὁ Πατήρ ζωοποιεῖ, καί ὁ Υἱός ζωοποιεῖ, καί τό Πνεῦμα τό Ἅγιον ζωοποιεῖ. Ὁ Πατήρ εἶναι φῶς, ὁ Υἱός εἶναι φῶς, τό Πνεῦμα τό Ἅγιο εἶναι φῶς. Εἶναι κοινές ἰδιότητες, ἐκτός ἀπό τό ὅτι ὁ Πατήρ εἶναι Πατήρ κι ὄχι Υἱός, ὁ Υἱός εἶναι Υἱός καί ὄχι Πατήρ, καί τό Πνεῦμα τό Ἅγιο εἶναι Πνεῦμα Ἅγιο καί δέν εἶναι οὔτε Υἱός οὔτε Πατήρ. Ὁ Υἱός γεννᾶται∙ ὁ Πατήρ γεννᾶ∙ τό Πνεῦμα τό Ἅγιο ἐκπορεύεται, δέν ἐκπορεύει. Αὐτές εἶναι προσωπικές ἰδιότητες· οἱ ἄλλες εἶναι κοινές.
Κατά συνέπεια, ἐδῶ σ’ αὐτό χωρίο βλέπουμε ὅτι ὁ Ἅγιος Τριαδικός Θεός δημιουργεῖ ὅ,τι ὑπάρχει. Εἶναι μεγαλειῶδες. Εἶναι πραγματικά μεγαλειῶδες!
(συνεχίζεται)


Απόσπασμα από το βιβλίο ‘’ΕΠΙΛΟΓΗ ΨΑΛΜΩΝ’’ Τόμος ά.
Της Ιεράς Μόνης Κομνηνείου, Κοιμήσεως θεοτόκου και Αγίου Δημητρίου.
Το βιβλίο περιέχει  απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του μακαριστού Γέροντα Π. Αθανασίου Μυτιληναίου.
Η ανάρτηση γίνεται με την ευλογία της Ιεράς Μονής.